ลักข์ฟังมาเล่า : แนวทางการส่งเสริมสุขภาพในผู้สูงอายุ

จิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า

วิทยากรบรรยายในงานเสวนาของชมรมฯ เดือนกันยายน 2561 นพ.กิตติ ลาภสมบัติศิริ

เรื่อง     “แนวทางการส่งเสริมสุขภาพในผู้สูงอายุ”

เหตุผลที่เลือกนำหนังสือ “ยากันลืม ยากันล้ม” คู่มือป้องกันสมองเสือมในผู้สูงอายุและคู่มือป้องกันการหกล้มในผู้สูงอายุมาให้กับสมาชิกชมรมฯ เป็นเพราะอัตราการเกิดอุบัติเหตุลื่นล้มในผู้สูงอายุค่อนข้างสูง เนื่องมาจากความแข็งแรงของกล้ามเนื้อลดลง กระดูกบางลง ความคล่องตัวลดลง สิ่งแวดล้อมภายในบ้านไม่เหมาะสมกับกิจกรรมที่จะทำให้เกิดความปลอดภัย

42526250_10215851556736124_2579992146106908672_o

หนังสือจะบอกวิธีการป้องกันการล้ม โดยเริ่มต้นจากตัวเราเองด้วยการดูแลตัวเองให้กล้าเนื้อและกระดูกของเราแข็งแรงด้วยการออกกำลังกายเป็นประจำสม่ำเสมอ  การทำให้กระดูกเรามีความหนาแน่นเพื่อความแข็งแรงนั้นทำได้โดยการออกกำลังกายและการทานแคลเซียมในรูปแบบของยา หรือจะเป็นการเลือกรับประทานอาหารที่มีแคลเซียมสูงก็ได้ ในส่วนของกล้ามเนื้อนั้น นอกจากมีความสำคัญในการช่วยยึดเส้นเอ็น กระดูกต่างๆ แล้ว กล้ามเนื้อนั้นประกอบไปด้วยโปรตีน เพราะฉะนั้นถึงแม้จะสูงอายุแล้วก็ยังต้องกินอาหารประเภทโปรตีนเพื่อให้ร่างกายสามารถนำไปสร้างกล้ามเนื้อให้กับร่างกายด้วย วีคำนวณปริมาณการกินโปรตีนในผู้สูงอายุต่อวันคือ 1 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม การกินโปรตีนมากเกินกว่าที่ร่างกายต้องการจะกระทบต่อระบบการย่อยอาหาร ซึ่งเป็นสาเหตุให้เกิดนิ่วในถุงน้ำดีได้ นอกจากการกินอาหารแล้ว เรื่องสำคัญที่ต้องทำคือ การออกกำลังกายเพื่อให้กล้ามเนื้อแข็งแรง โดยการออกกำลังกายในผู้สูงอายุต้องเน้นเรื่องความปลอดภัย ไม่ให้ตัวเองบาดเจ็บ ไม่กระทบต่ออวัยวะทั้งภายใน ภายนอกร่างกายของเรา

ในหนังสือ “ยากันลืม” คือเป็นคู่มือสำหรับป้องกันไม่ให้เกิดภาวะสมองเสื่อม ในหนังสือจะมีเกมซึ่งสามารถใช้เพื่อป้องกันไม่ให้สารสื่อประสาทเสื่อมลงจนกลายเป็นโรคสมองเสื่อมด้วยการฝึกใช้สมองบ่อยๆ กิจกรรมการเล่นไพ่นกกระจอกเป็นกิจกรรมที่ฝึกสมองและฝึกไม่ให้สารสื่อประสาทเสื่อมสำหรับผู้สูงอายุได้ดีที่สุด เนื่องจากผู้สูงอายุ กิจกรรมจะเปลี่ยนแปลงไปจากช่วงวัยทำงานที่ต้องใช้ความคิด ใช้สมองอยู่ตลอดเวลา การอยู่เฉยๆ จะทำให้เซลสมองและสารสื่อประสาทไม่ได้ใช้งาน คนสูงอายุจึงควรหากิจกรรมที่ต้องมีกระบวนการคิด เพื่อให้เซลสมองเสื่อมและสารสื่อประสาทได้ใช้งานอยู่ ไม่เช่นนั้นจะเกิดภาวะสมองเสื่อม และหลงลืมได้ ที่สำคัญการกินอาหารเสริมที่อ้างว่าเพื่อป้องกันการเสื่อมของสมองได้นั้น ไม่มีจริง ไม่ควรซื้อให้เสียเงินเปล่า

ในหนังสือ “ไม่ล้ม ไม่ลืม ไม่ซึมเศร้า กินข้าวอร่อย” ก็เป็นหนังสือที่มีความต่อเนื่องจาก “ยากันลิม ยากันล้ม” การเข้าสังคม อย่างเช่น การเป็นสมาชิกของชมรมเบาหวานและการมาเข้าร่วมกิจกรรมเช่นนี้สำหรับผู้สูงอายุ นับได้ว่าเป็นกิจกรรมที่ดีที่สามารถช่วยป้องกันและลดภาวะโรคซึมเศร้าในผู้สูงอายุได้เกือบ 100%

ผู้สูงอายุจะกินข้าวได้อร่อยนั้น ต้องมาจากฟัน กรมอนามัยรณรงค์ให้ผู้สูงอายุมีฟันแท้อย่างน้อย 20 ซี่ เพราะฟันมีผลกับการเคี้ยวบดอาหาร การกลืน

42754254_10215892265273812_650466504852111360_o

เราจะรักษาฟันให้อยู่กับเราไปนานๆ ได้อย่างไร?    เคล็ดลับการดูแลฟันคือ 2-2-2-2 แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น และแปรงแต่ละครั้งอย่างน้อย 2 นาที เพื่อให้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์สามารถออกฤทธิ์เคลือบฟันได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ และหลังจากแปรงฟันแล้วไม่กินอาหารอะไรเลย 2 ชั่วโมง ตื่นเช้ามาเราสามารถกินอาหารก่อนแปรงฟันได้ เพราะแบคทีเรียที่อยู่ภายในร่างกายของเราเองนั้น เรียกว่าเป็นแบคทีเรียประจำที่นับเป็นแบคทีเรียที่ดีที่เราสามารถกลืนกินลงไปได้ ซึ่งแบคทีเรียที่ดีเหล่านี้เมื่อเรากลืนลงไปจะไปอยู่ในลำไส้

เพราะฉะนั้นตื่นนอนมาตอนเช้าเราควรดื่มน้ำก่อนแปรงฟันอย่างน้อย 1 แก้ว เพื่อล้างแบคทีเรียในช่องปากให้ไปอยู่ในลำไส้ และจะทำการขับถ่ายออกมาเป็นอุจจาระปัสสาวะออกไป

ที่มา : จากบทความจิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า ที่พิมพ์ลงในจดหมายข่าวของชมรมเบาหวาน รพ.จุฬาลงกรณ์ ฉบับที่ 168 เดือนตุลาคม 2561

 

โฆษณา

ลักข์ฟังมาเล่า : ไขปริศนาถาม-ตอบทุกปัญหาโรคเบาหวาน

จิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า

วิทยากรบรรยายในงานเสวนาของชมรมฯ เดือนสิงหาคม 2561 อ. นพ.วิทวัส แนววงศ์

เรื่อง     “ไขปริศนาถาม-ตอบทุกปัญหาโรคเบาหวาน”

ก่อนการเปิดโอกาสให้สมาชิกตั้งคำถามเกี่ยวกับโรคเบาหวาน อาจารย์ได้ประชาสัมพันธ์กิจกรรมงานวันเบาหวานของโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ที่จะจัดขึ้นในวันที่ 28 พฤศจิกายน 2561 ที่อาคารภูมิสิริ โดยปีนี้ได้มีการชวนบริษัทที่มีนวัตกรรมการวัดค่าระดับน้ำตาลแบบใหม่คือ ตรวจวัดระดับน้ำตาลตลอด 24 ชั่วโมงมาแสดงในงานด้วย เครื่องนี้จะที่มีอุปกรณ์ชิ้นเล็กติดไว้กับตัวตลอดเวลา เพียงใช้โทรศัพท์มือถือจับสัญญาณให้ตรงกับอุปกรณ์ก็สามารถรู้ค่าระดับน้ำตาลของตัวเองได้โดยไม่ต้องเจาะเลือดที่ปลายนิ้วเลย

และอาจารย์ได้เชิญชวนสมาชิกชมรมให้ไปค่ายเบาหวานที่ทางชมรมฯ ไม่ได้จัดมานานถึง 3 ปีแล้ว โดยค่ายเบาหวานครั้งที่ 13 นี้จะจัดขึ้นในวันที่ 15-17 กุมภาพันธ์ 2562 ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา นอกจากกิจกรรมการเรียนรู้ที่สนุกสนานและเป็นกันเองแล้ว อาจารย์จะให้บริษัทที่นำเข้าเครื่องวัดระดับน้ำตาล 24 ชั่วโมงมาให้สมาชิกที่สนใจได้ทดลองใช้ในระหว่างที่อยู่ที่ค่ายในครั้งนี้ด้วย

ช่วงถาม-ตอบ

สมาชิกถาม : ได้รับการเปลี่ยนอินซูลิน อยากทราบเหตุผลที่ถูกเปลี่ยนแปลง และวิธีการใช้ของอินซูลินตัวใหม่?

อาจารย์ตอบ : เนื่องจากอินซูลินตัวที่สมาชิกเคยใช้ พบว่ามีผลข้างเคียงทำให้ผู้ป่วยหลายคนเกิดอาการน้ำตาลต่ำได้ ทั้งที่ฤทธิ์ของยาไม่ควรทำให้เกิดอาการน้ำตาลต่ำ และการออกฤทธิ์ของยามีระยะเวลายาวกว่าที่ควร ทำให้บริษัทยาได้ทำการแก้ไขข้อบกพร่องต่างๆ ของยาตัวเก่า และผลิตตัวใหม่ออกมา จึงเป็นเหตุผลที่คุณหมอต้องเปลี่ยน สำหรับวิธีการใช้งานคือ เหมือนเดิม ทั้งเรื่องเวลาในการฉีด และปริมาณที่ต้องฉีด

 

ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับโรคเบาหวาน

สมาชิกถาม : อยากทราบอาการเมื่อเวลาน้ำตาลต่ำ และอาการน้ำตาลสูงมีอะไรบ้าง?

อาจารย์ตอบ :  เวลาที่เกิดภาวะน้ำตาลต่ำก็จะมีอาการรู้สึกหิว รู้สึกร้อน เหงื่อออก มือสั่น ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว ถ้าไม่แก้ไขก็อาจจะทำให้เป็นลมหมดสติได้ แต่ถ้าปล่อยให้มีภาวะน้ำตาลบ่อยๆ จนร่างกายคุ้นชินก็อาจจะเกิดภาวะระดับน้ำตาลต่ำโดยไม่มีอาการก็ได้ ส่วนอาการของระดับน้ำตาลสูงได้แก่ รู้สึกอ่อนเพลียมากกว่าปกติ หิวน้ำบ่อย ปัสสาวะบ่อย สายตาพร่ามัว แต่ไม่ว่าจะมีอาการอย่างไร อาจารย์อยากให้เจาะเลือดตรวจด้วย อย่าใช้ความรู้สึกเพียงอย่างเดียว

ที่มา : จากบทความจิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า ที่พิมพ์ลงในจดหมายข่าวของชมรมเบาหวาน รพ.จุฬาลงกรณ์ ฉบับที่ 167 เดือนกันยายน 2561

ลักข์ฟังมาเล่า : มะเร็งตับ

จิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า

วิทยากรบรรยายในงานเสวนาของชมรมฯ เดือนกรกฎาคม 2561 รศ. นพ.บุญชู  ศิริจินดากุล

เรื่อง     “มะเร็งตับ”

การบรรยายครั้งนี้อาจารย์มาพูดเรื่องมะเร็งตับ โดยจะเน้นสาเหตุของมะเร็งตับที่มาจากความอ้วน เพราะมะเร็งตับมีหลายแบบ

ในตับของคนเรามีทั้งเซลตับ เซลเส้นเลือด เซลท่อน้ำดี และเซลอื่นๆ อีกเป็นจนวนมาก การที่ตับของเรามีหลายๆ เซลล์นี้ทำให้มีโอกาสที่จะพัฒนากลายเป็นมะเร็งได้ทั้งหมด

ตับเป็นอวัยวะที่ช่วยในการเผาผลาญอาหารในกระบวนการของร่างกาย และรับเลือดทั้งหมดมาทางระบบทางเดินอาหาร ไม่ว่าจะเป็นลำไส้เล็ก ลำไส้ใหญ่ ม้าม ตับอ่อน ดังนั้นมะเร็งในช่องท้องเองก็ชอบกระจายตัวมาที่ตับ ทะเร็งเต้านม มะเร็งปอดก็ชอบกระจายตัวมาที่ตับ เพราะฉะนั้นมะเร็งที่พบมากที่สุดที่ตับคือ มะเร็งที่แพร่กระจายมาจากอวัยวะอื่นมาที่ตับ ซึ่งเรียกว่ามะเร็งทุติยภูมิคือเป็นการแพร่กระจายมาจากอวัยวะอื่นมาที่เซลตับ

ในวันนี้อาจารย์จะเน้นบรรยายเกี่ยวกับมะเร็งตับ ที่เกิดจากเซลตับเอง ที่เรียกว่ามะเร็งปฐมภูมิ  ตับคนเรากว่าที่จะเป็นมะเร็งได้ต้องมีภาวะตับแข็ง ตับแข็งไม่ใช่เนื้อของตับแข็ง แต่ตับแข็งในทางการแพทย์คือ การมีอาการบาดเจ็บที่ตับจนกระทั่งกระบวนการทางร่างกายมีการซ่อมแซมที่ตัวตับ จนเนื้อตับกลายเป็นตะปุ่มตะป่ำเหมือนหนังคางคกและภาวะตับแข็งนี้เป็นบ่อเกิดของมะเร็งตับ

ตับ

ตับอยู่ตรงไหนในร่างกาย? ตับอยู่ตรงชายโครงด้านขวาด้านบนใต้ราวนมของเราลงมา ด้านขวาของเราเป็นตับ ด้านซ้ายจะเป็นกระเพาะอาหาร สภาพตับของคนเราก็เหมือนตับหมู ควรมีสีชมพูแดง และมีผิวที่เรียบ ขอบคมเป็นสภาพตับที่มีคุณภาพดี

สมาชิกชมรมเบาหวานที่อยู่ในวัยผู้สูงอายุ หากท่านใดมีอาการจุก เสียด แน่นท้อง บริเวณชายโครงด้านขวา ไปหาหมอแล้วถ้าหากหมอไม่ตรวจโดยละเอียด แล้ววินิจฉัยว่าเป็นโรคกระเพาะอาหารอาจารย์แนะนำให้เปลี่ยนหมอเพราะวัยนี้เป็นโรคกรเพาะยากแล้ว  แต่มีโอกาสที่จะเป็นมะเร็งตับได้ หากไม่รู้ว่าเป็นมะเร็งปล่อยไว้ไม่ได้รับการรักษา ถึงขั้นมีอาการตาเหลืองก็เป็นหนักมากแล้ว

ปัจจัยเสี่ยงในการเป็นมะเร็งตับ

  1. การติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซี คนเชื้อสายจีนติดเชื้อไวรัสบีสูงที่สุดในโลก คนยุโรป อเมริกา ญี่ปุ่นจะเป็นเชื้อไวรัสซี
  2. คนอ้วน คนตัวเล็กพุงป่องมีไขมันในช่องท้องเยอะ หากก้มมองไม่เห็นหัวแม่เท้าตัวเองจัดว่าอ้วน และคนที่เป็นเบาหวานในชนิดที่ใช้ยากิน
  3. กินเชื้อรา Aflatoxin ที่พบมากในพริกป่น ถั่วลิสง ซึ่งต้องกินเป็นกระสอบถึงเป็น
  4. โรคทางพันธุกรรม Alpha 1-antitrypsin ที่พบได้น้อยในเมืองไทย
  5. การดื่มสุรา จนตับพังเป็นตับแข็ง

อุบัติการณ์ของความอ้วน ปัจจุบันโรคอ้วนเป็นปัญหาทุพโภชนาการที่พบมากที่สุดในโลก ข้อมูลองค์การอนามัยโลกในปี 2557 พบว่าร้อยละ 39 ของผู้ใหญ่ในโลกนี้มีน้ำหนักเกินหรือเป็นโรคอ้วน

ผลกระทบของโรคอ้วนต่อสุขภาพ เพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคของระบบต่างๆ มากมาย ระบบหลอดเลือดและหัวใจ เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจและสมอง ภาวะหัวใจล้มเหลว ความดันโลหิตสูง ระบบทางเดินหายใจ เช่น ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ(นอนกรน) คนอ้วนจะหลับง่ายแต่ตื่นมาแล้วไม่สดชื่นเนื่องจากการนอนกรนทำให้สมองขาดอากาศ มีออกซิเจนในสมองต่ำ ตื่นมาจะมึนงงเวียนหัวเพราะคุณภาพการนอนที่ไม่ดี ระบบทางเดินอาหาร เช่น นิ่วในถุงน้ำดี โรคกรดไหลย้อน ไขมันเกาะตับ ระบบต่อมไร้ท่อและนรีเวช เช่น เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง ประจำเดือนไม่สม่ำเสมอ ระบบข้อและกล้ามเนื้อ เช่น ข้อเสื่อม เก๊าท์ เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง เนื่องจากไขมันเช่น เต้านม มดลูก/ปากมดลูก (เหตุผลที่ผู้หญิงอ้วนมีโอกาสเป็นมะเร็งเพิ่มขึ้นเพราะไขมันที่เยอะๆ จะเปลี่ยนไปเป็นฮอร์โมนเพศ โดยเฉพาะผู้หญิงในวัยที่หมดประจำเดือนแล้วทำให้เกิดการกระตุ้นเซลที่ควรจะฝ่อตามวัยแล้วมาแบ่งตัวใหม่ทำให้กลายเป็นมะเร็ง) ลำไส้ใหญ่ ตับ ไต รวมไปถึงสุขภาพจิต เช่น รู้สึกเสียความมั่นใจในการเข้าสังคม ภาวะซึมเศร้าเป็นต้น

เหตุผลที่ทำให้คนอ้วนเป็นมะเร็งตับ

  1. คนอ้วนตะเกิดแบคทีเรียในลำไส้ซึ่งเกิดการผลิตสารที่ทำให้เกิดการอักเสบซึ่งจะไปกระตุ้นให้เกิดมะเร็ง
  2. คนอ้วนจะมีไขมันเยอะทำให้มีภาวะไขมันเกาะตับ จนเกิดการอักเสบของเซลตับที่ทำให้เป็นมะเร็งตับ
  3. คนเป็นเบาหวานที่ไม่ควบคุมปริมาณการกินของตัวเอง แต่ใช้วิธีเพิ่มปริมาณยาแทน การกินเยอะทำให้ร่างกายต้องผลิตฮอร์โมนอินซูลินที่มีฤทธิ์กดให้ระดับน้ำตาลลงออกมาเป็นจำนวนมาก ซึ่งฮอร์โมนอินซูลินมีฤทธิ์ในการกระตุ้นตับให้แบ่งตัวกลายเป็นมะเร็งตับซึ่งจะใช้เวลา 10-20 ปีในการก่อให้เกิดเป็นมะเร็ง คนไข้เบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลไม่ดีจึงมีโอกาสเป็นมะเร็งตับในอนาคตร่วมด้วย
  4. คนอ้วนจะมีภาวะไขมันในเลือดสูง ซึ่งจะกระตุ้นให้เป็นมะเร็งตับได้ด้วยเช่นกัน

ความอ้วนไม่ดี เราจึงควรช่วยรณรงค์ให้ตัวเรา สมาชิกในครอบครัว และคนรอบข้าง ไม่ให้อ้วน

มะเร็งตับมีอาการอะไรบ้าง? ส่วนใหญ่ไม่ค่อยมีอาการ, ถ้ามีอาการ อาการไม่ค่อยจำเพาะ เช่น อ่อนเพลีย, อาการของตับแข็ง, มะเร็งตับแตก คือ เนื้องอกปริ แตก เลือดออกในท้อง จะปวดท้องเฉียบพลัน รุนแรง ต้องไปรพ.ทันที

การรักษามะเร็ง วิธีที่ดีที่สุดคือ การผ่าตัด เพราะจะทำให้อัตราการอยู่รอดมากกว่า 5 ปีมีมากกว่า 70% แต่ถ้าผ่าตัดไม่ได้อัตราการอยู่รอดถึง 5 ปี มีประมาณ 30% การผ่าตัดขึ้นอยู่กับความแข็งแรงของร่างกายไม่เกี่ยวกับอายุ อายุสูงสุดที่อาจารย์เคยผ่าตัดตับคือ อายุ 93 ปี / กินยารักษาไวรัส / ลดน้ำหนัก / เน้นอาหารโปรตีน / ยา รักษามะเร็งตับ

จริงหรือไม่ การกินเนื้อสัตว์แล้วเป็นมะเร็ง? ไม่จริง เพราะทางการแพทย์ไม่เคยตรวจพบว่าการกินเนื้อสัตว์แล้วจะทำให้เกิดมะเร็ง แต่กรรมวิธีการปรุงอาหารที่เกิดไฮโดรคาร์บอน เช่น ปิ้ง ย่าง  ต่างหากที่ทำให้มีโอกาสเกิดโรคมะเร็ง และเซลมะเร็งไม่กินโปรตีน เซลมะเร็งกินน้ำตาล ยิ่งกินหวาน, กินคาร์โบไฮเดรตมากเท่าไหร่ต่างหากยิ่งทำให้เป็นมะเร็ง

คนสูงอายุเป็นคนที่ต้องการโปรตีนมากกว่าคนปกติเพราะคนวัยนี้เซลจะสลายเร็วกว่าวัยที่เด็กกว่า การที่ร่างกายจะสร้างเซลใหม่ได้ต้องมาจากโปรตีน คนปกติที่จะอยู่ดีมีสุขได้นั้นขึ้นอยู่กับมวลกล้ามเนื้อในร่างกาย คนที่มีมวลกล้ามเนื้อมากกว่าจะมีอายุยืนกว่าคนที่มีมวลกล้ามเนื้อน้อย และกล้ามเนื้อก็คือโปรตีน

คนอ้วนเกิดจากการกินเกินกว่าที่เราใช้ การลดความอ้วนจึงต้องลดปริมาณอาหารที่กินเป็นสำคัญ  การออกกำลังกายในวัยนี้จึงไม่ใช่เพื่อการลดน้ำหนักแต่เพื่อให้หัวใจแข็งแรง ผู้ที่ออกกำลังกายเพื่อลดน้ำหนักนั้น ต้องออกในระดับที่หนักพอ ออกให้ได้อย่างน้อย 300 นาทีต่อสัปดาห์ซึ่งไม่เหมาะกับวัยของสมาชิกชมรมเบาหวานแล้ว

ที่มา : จากบทความจิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า ที่พิมพ์ลงในจดหมายข่าวของชมรมเบาหวาน รพ.จุฬาลงกรณ์ ฉบับที่ 166 เดือนสิงหาคม 2561

ลักข์ฟังมาเล่า : อร่อยได้ อร่อยดี กับเบาหวาน

จิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า

วิทยากรบรรยายในงานเสวนาของชมรมฯ เดือนมิถุนายน 2561 รศ. ดร.ปรียา ลีฬหกุลและทีมงาน

เรื่อง     “อร่อยได้ อร่อยดี กับเบาหวาน”

กิจกรรมเสวนาในเดือนนี้ อาจารย์ปรียาให้สมาชิกแต่ละกลุ่มออกมารายงานการบ้านที่ทุกกลุ่มได้รับมอบหมาย

โดยกลุ่มคนรักษ์สุขภาพได้ทำรายงานเกี่ยวกับ อาหารดัชนี้น้ำตาลต่ำ มาดังนี้

อานุภาพของน้ำตาล – ร่างกายคนเราต้องการคาร์โบไฮเดรตเพื่อเปลี่ยนเป็นกลูโคสหรือน้ำตาล ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานให้กับร่างกาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งสมอง พูดง่ายๆ คือ สมองของเราจำเป็นต้องมีน้ำตาลในเลือดจึงจะทำงานได้ เพราะฉะนั้นร่างกายจึงต้องควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดอยู่ตลอดเวลา

เมื่อใดก็ตามที่น้ำตาลในเลือดสูงเกินไป (มากกว่า 200 มก./ดล.) ร่างกายจะส่งสัญญาณเตือนหลายรูปแบบ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ปัสสาวะบ่อย เพราะเมื่อระดับน้ำคาลสูงจะมีการขับน้ำตาลออกมาทางปัสสาวะ

ในทางกลับกัน หากน้ำตาลในเลือดต่ำเกินไป (น้อยกว่า 40 มก./ดล.) ร่างกายจะเตือนโดยแสดงอาการให้เรารู้สึกเหงื่อแตก ใจสั่น เวียนหัว หรือหมดสติได้

ดัชนีน้ำตาล – เป็นระบบตัวเลขที่วัดความเร็วของคาร์โบไฮเดรตที่เปลี่ยนเป็นน้ำตาลกลูโคสแล้วดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือด คิดค้นโดย ดร.เจนกินส์ ในปี 2525 โดยได้นิยามค่าดัชนี้น้ำตาลเอาไว้ว่า เป็นอัตราการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำตาลในเลือดหลังอาหาร

เราเคยเชื่อกันว่า น้ำตาลกลูโคสคือสิ่งที่ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดเพิ่มขึ้นเร็วที่สุด แต่ในปี 2533 พบว่ายังมีสารอาหารอื่นๆ ที่สามารถเพิ่มระดับน้ำตาลในเลือดและสามารถเพิ่มได้มากกกว่ากลูโคสอีกด้วย

ค่าดัชนี้น้ำตาล GI ต่ำกว่า 55 ถือว่า เป็นค่าดัชนีน้ำตาลต่ำ

ค่าดัชนีน้ำตาล GI 56-69 ถือว่า เป็นค่าดัชนี้น้ำตาลปานกลาง

ค่าดัชนีน้ำตาล GI มากกว่า 70 ถือว่า เป็นค่าดัชนีน้ำตาลสูง

อาหารที่มีค่า GI สูงจะถูกดูดซึมเข้าสู่กระแสเลือดเร็วกว่าอาหารที่มีค่า GI ที่ต่ำกว่า และทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดเพิ่มขึ้นสูงเร็วกว่าอาหารที่มีค่า GI ต่ำกว่า โดยที่ร่างกายจะรู้สึกอิ่มไม่นาน ดังนั้นเราจึงควรเลือกกินอาหารกากใยสูง มีความหวานน้อยจึงจะดีจ่อสุขภาพและร่างกายของเรา

33653605_10214914791517579_9000438447936110592_n

รายการอาหารลดไขมันโคเลสเตอรอล แต่ละกลุ่มได้มีการนำเสนอเมนูอาหารและวิธีการทำได้อย่างน่าสนใจมากโดยหลังจากนำเสนอแล้ว อาจารย์ก็จะแสดงความคิดเห็นและข้อเสนอแนะ

กลุ่มวัยสวย นำเสนอเมนู แกงจืดผักรวมใส่เนื้อปลา

กลุ่มสดชื่น นำเสนอเมนู ปลานึ่งมะนาว

กลุ่มดอกไม้บาน นำเสนอเมนู นำพริกปลาทู

ทั้ง 3 กลุ่มนี้อาจารย์มีความคิดเห็นและข้อเสนอแนะว่า การเลือกวัตถุดิบจากปลาเป็นเนื้อสัตว์ที่มีไขมันโคเลสเตอรอลต่ำ และเลือกกรรมวิธีที่ดี เช่น ต้ม นึ่ง ย่าง ซึ่งจะไม่เป็นการเพิ่มไขมันให้มากขึ้น

กลุ่มรุ่งอรุณ นำเสนอเมนู ต้มซุปไก่เนื้อสะโพก

อาจารย์มีความคิดเห็นและข้อเสนอแนะว่า ควรเลือกอกไก่เพราะมีปริมาณไขมันโคเลสเตอรอลน้อยกว่าเนื้อสะโพก

กลุ่มคนรักษ์สุขภาพ นำเสนอเมนู ลาบปลาทู

อาจารย์มีความคิดเห็นและข้อเสนอแนะว่า ควรเลือกรับประทานกับผักใบเขียว ผักที่มีกากใยสูง เพราะจะช่วยชลอการดูดซึมของไขมันโคเลสเตอรอลได้

รายการขนมลดไขมันไตรกลีเซอไรด์ ซึ่งควรรับประทานในปริมาณน้อย

กลุ่มวัยสวย นำเสนอเมนู ขนมครกไรซ์เบอรี่

อาจารย์มีความคิดเห็นและข้อเสนอแนะว่า มีการเปลี่ยนจากกะทิ เป็นกะทิธัญพืช และจากน้ำตาลทราย เป็นน้ำตาลหญ้าหวาน ซึ่งเป็นวิธีการที่สามารถลดไขมันไตรกลีเซอไรด์ได้

กลุ่มดอกไม้บาน นำเสนอเมนู วุ้นอัญชัน, วุ้นอัญชันมะนาว

อาจารย์มีความคิดเห็นและข้อเสนอแนะว่า มีการเปลี่ยนจากน้ำตาลทรายเป็น น้ำตาลเทียมหรือน้ำตาลหญ้าหวาน และมีการใช้มะนาวมาช่วยทั้งในเรื่องสีและการรสชาติซึ่งเป็นวิธีการที่สามารถลดไขมันไตรกลีเซอไรด์ได้

กลุ่มรุ่งอรุณ นำเสนอเมนู วุ้นมะพร้าว

อาจารย์มีความคิดเห็นและข้อเสนอแนะว่า ควรใช้รสหวานจากมะพร้าวธรรมชาติโดยไม่มีการเติมน้ำตาล หรือเติมหญ้าหวานในปริมาณน้อย และควรรับประทานในปริมาณไม่มาก ซึ่งเป็นวิธีการที่สามารถลดไขมันไตรกลีเซอไรด์ได้

กลุ่มคนรักษ์สุขภาพ นำเสนอเมนู กล้วยแคลเซียม

อาจารย์มีความคิดเห็นและข้อเสนอแนะว่า เนื่องจากใช้กล้วยน้ำว้าสุก ต้องระวังปริมาณที่จะรับประทาน

สูตรอาหารจากกลุ่มสดชื่น

ที่มา : จากบทความจิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า ที่พิมพ์ลงในจดหมายข่าวของชมรมเบาหวาน รพ.จุฬาลงกรณ์ ฉบับที่ 165 เดือนกรกฏาคม 2561

ลักข์ฟังมาเล่า : “ตัวเลขหยุดโรค”

ตัวเลขหยุดโรค โดย ผศ. นพ.สมเกียรติ แสงวัฒนาโรจน์

Know Your Number การรู้ตัวเลขของเราเองจะทำให้เราดูแลสุขภาพของเราให้ดีขึ้นได้ หรือเรียกสั้นๆ ว่าตัวเลขหยุดโรค ไม่มีใครอยากมีโรคเพิ่ม แต่ก็เป็นไปได้ยากเพราะอายุเราเพิ่มขึ้น แต่เราก็สามารถที่จะหยุดโรคหรือไม่เพิ่มโรคได้ด้วยการรู้ตัวเลขของ น.ค.ร. 2 ส. และรักษาให้อยู่ในเกณฑ์ จะทำให้หยุดโรคหรือป้องกันไม่ให้เรามีโรคเพิ่มได้

น. น้ำหนัก ตัวเลขของน้ำหนักเมื่อคำนวณค่าดัชนีมวลกายแล้วไม่เกิน 25 วิธีคำนวณค่าดัชนีมวลกายคือ น้ำหนัก(กิโลกรัม) หารด้วย ส่วนสูง(เซนติเมตร)ยกกำลังสอง เช่น น้ำหนัก 60 กิโลกรัม สูง 160 เซนติเมตร เมื่อคำนวณดัชนีมวลกายแล้วได้ 60/(160)2 = 25.39 เกิน 25 แสดงว่าต้องลดน้ำหนักตัวลงอีกตัวเลขที่ได้ไม่เกิน 25 ถึงจะหยุดโรคได้

ค. ความดัน ตัวเลขความดันวัดที่โรงพยาบาลไม่ควรเกิน 140/90 มม.ปรอท ตัวเลขความดันวัดที่บ้านไม่ควรเกิน 135/85 มม.ปรอท เพื่อป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจ อัมพฤกษ์ อัมพาต ถ้าหากตัวเลขสูงเกินกว่านี้จะเพิ่มความเสี่ยงของโรค แต่ถ้าใครต้องการลดโอกาสของการเกิดโรคมะเร็งด้วย ตัวเลขความดันไม่ควรเกิน 120/80 มม.ปรอท

วิธีวัดความดัน ควรถลกแขนเสื้อขึ้นเพราะถ้าแขนเสื้อหนาค่าความดันอาจผิดพลาดได้ หากเพิ่งเดินมา ให้นั่งพัก3-5 นาทีก่อนวัดความดัน เวลานั่งพักให้นั่งพิงพนักเก้าอี้ เท้าวางกับพื้น ห้ามพูดขณะวัดความดัน เวลาที่วัดความดันที่บ้านให้วัดตอนตื่นนอนและก่อนนอน ควรจดและพกสมุดจดมาให้คุณหมอดูทุกครั้งที่มาตามนัด

ร. รอบเอว ตัวเลขต้องไม่เกินส่วนสูงหารสอง เช่น สูง 160 เซนติเมตร รอบเอวต้องไม่เกิน 80 เซนติเมตร ควรวัดทุกๆ 2-3 เดือน

ส. ไม่สูบบุหรี่ ตัวเลขคือ 0

ส. ไม่สุรา ตัวเลขคือ 0

เรื่องสำคัญที่ควรรู้ก่อนเพิ่มยาความดัน ต้องให้คุณหมอวัดความดันในท่ายืนเพื่อเปรียบเทียบกับท่านั่งก่อนปรับยา เพราะการวัดความดันในท่านอน-ท่านั่ง-ท่ายืน ค่าความดันในท่ายืนจะสูงที่สุดเพราะหัวใจจะต้องบีบแรงที่สุด (ยีราฟความดันสูงกว่าคน)  ถ้ายืนแล้วความดันต่ำกว่าท่านั่ง หรือต่างกันไม่เดิน 20 มม.ปรอท ห้ามเพิ่มยาลดความดันเพราะจำทำให้เกิดอาการวูบล้ม เป็นลมหมดสติได้

การนอน คนนอนดึกตื่นสายมีโอกาสเป็นโรคเบาหวาน, กล้ามเนื้อหัวใจตีบกล้ามเนื้อหัวใจตายมากกว่า และหากเป็นโรคเบาหวานก็ควบคุมระดับน้ำตาลได้แย่กว่าคนนอนหัวค่ำ ตื่นย่ำรุ่ง ใครที่นอนดึก ควรฝึกปรับนิสัยการนอนใหม่ คนที่มีปัญหานอนไม่หลับ เพราะไม่หยุดคิดและเดินไม่มากพอ เราสามารถแก้ปัญหาการนอนไม่หลับด้วยการเดิน

การเดิน คนในยุคปัจจุบันต้องเดินให้ได้อย่างน้อยวันละ 7,500 ก้าว แต่ถ้าจะให้ดีต้อง 10,000 ก้าวขึ้นไป หากยังนอนไม่หลับให้เพิ่มจำนวนก้าวจนถึงจุดที่หัวถึงหมอนแล้วเราหลับได้ คือ จำนวนก้าวที่เหมาะสมสำหรับตัวเรา

เราจะรู้จำนวนก้าวของเราได้อย่างไร? สำหรับคนที่มีโทรศัพท์มือถือสามารถโหลดแอพพลิเคชั่นในโทรศัพท์มือถือได้ หรือใช้เครื่องนับก้าวเดินที่สามารถหาซื้อได้ในร้านไดโซะได้ หรือปัจจุบันมีนาฬิกาที่นับจำนวนก้าวได้

คำถาม : กินยาความดันมานานมาก มาวัดความดันที่โรงพยาบาลค่าก็ปกติทุกครั้ง จะหยุดยาความดันได้หรือไม่?

คำตอบ : ให้ตรวจวัดความดันที่บ้านเพื่อหาค่าความดันปกติของตัวเองก่อน โดยวัดความดันหลังจากตื่นนอนตอนเช้า ตื่นมาขับถ่ายเสร็จก็มาวัดความดัน 2 ครั้งห่างกัน 1 นาที เพราะเป็นช่วงที่เรายังไม่ได้กินยา และ

วัดความดันก่อนนอน 2 ครั้ง ห่างกัน 1 นาที การวัดความดันที่บ้านเป็นเรื่องสำคัญเพราะการวัดความดันคือการวัดชีวิตของเรา และชีวิตของเราอยู่ที่บ้านไม่ใช่ที่โรงพยาบาล เมื่อวัดความดันแล้วให้จดค่าไว้ทุกครั้งโดยให้วัดติดกันอย่างน้อย 7 วันต่อเดือน หรือทุกวัน พกสมุดที่จดมาให้แพทย์ที่รักษาพิจารณาว่าจะสามารถหยุดลดหรือหยุดยาความดันได้หรือไม่

คำถาม : ค่าความดันป้องกันมะเร็งได้อย่างไร?

คำตอบ : คราวที่แล้วอาจารย์ได้นำผลการวิจัยมาอธิบายและให้สมาชิกลองทำแบบสอบถามกันไปแล้ว จากงานวิจัยนั้นชี้ให้เห็นว่าคนที่มีค่าความดันปกติ 120/80 มม.ปรอท นั้นโอกาสของการเป็นมะเร็งน้อยกว่าคนที่มีความดันสูง           ค่า 120/80 มม.ปรอท

ตัวเลขหยุดโรค โดย ผศ. นพ.สมเกียรติ แสงวัฒนาโรจน์

คำถาม : อยากควบคุมเบาหวาน ไม่ให้น้ำตาลสูง ต้องทำยังไง?

คำตอบ :  เวลาเจาะน้ำตาลในเลือดแล้วสูง แนะนำให้พิจารณา 4 ปัจจัยคือ งดของหวาน ทานผักใบเขียว เคี้ยวจนเพลิน เดินหลังอาหาร

ทำไมต้องงดของหวาน ทุกครั้งที่เจาะน้ำตาลในเลือดแล้วสูงแสดงว่าเรากินของหวานมากเกินไป ของหวานในที่นี้คือ ขนม น้ำ และอาหารที่มีรสชาติหวานมากกว่าข้าว ถ้าเราอยากให้น้ำตาลเราไม่สูง เราต้องงดของหวานเพื่อไม่ให้ระดับน้ำตาลสูง

ทำไมต้องทานผักใบเขียว เพราะ 1. ผักใบเขียวช่วงลดการดูดซึมน้ำตาล ทำให้น้ำตาลไม่สูงหลังอาหาร ปริมาณที่กินผักใบเขียวในหนึ่งมื้อคืออย่างน้อย 1 ฝ่ามือ ถ้ากินถึง 1 ฝ่ามือแล้วระดับน้ำตาลยังสูง ให้เพิ่มเป็น 2 ฝ่ามือ 2. มีงานวิจัยแล้วว่าผักใบเขียวช่วยลดการดูดซึมน้ำตาลได้ ผักสีอื่นหรือการกินผัก 5 สีไม่มีการศึกษาในคนแล้วพบว่าช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานเลย จึงขอเน้นว่าต้องเป็นผักใบเขียวเท่านั้น จะเลือกกินสุกก็ได้แต่ต้องกินอย่างน้อย 1 ฝ่ามือต่อมื้อ ถ้าจะกินดิบต้องกินอย่างน้อย 2 ฝ่ามือต่อมื้อ

ทำไมต้องเคี้ยวจนเพลิน เรากินอาหาร 1 คำควรเคี้ยวอย่างน้อย 15 ครั้งก่อนกลืน อาหารชิ้นเดียวกันเคี้ยว 2 คำแล้วกลืน กับเคี้ยว 15ครั้งแล้วกลืน เวลาที่เรากินเร็ว เคี้ยวน้อย กลืนเร็ว ระดับน้ำตาลจะสูงมากกว่า การกินให้ช้าลง เคี้ยวให้นานขึ้น แล้วกลืน โดยประเทศญี่ปุ่นได้ทำงานวิจัยใช้เครื่องวัดระดับน้ำตาลติดตัวตลอด 24 ชม. ค่าน้ำตาลของการกินช้า เคี้ยวละเอียด กลืนช้า ระดับน้ำตาลจะค่อยๆ ขึ้น  ค่อยๆ ดูดซึม ต่างจากการเคี้ยวน้อยกินเร็ว น้ำตาลจะสูงขึ้นทันที (มีสมาชิกหลายท่าน “รู้สึก” ขัดแย้งกับ “ความรู้” ที่อาจารย์อธิบาย อาจารย์อธิบายว่าอาจารย์ต้องใช้ “ความรู้” ที่มีหลักฐานมีการพิสูจน์ทำการวิจัยในคนมาบอก เพราะถ้าใช้ความรู้สึก ความรู้อาจารย์จะสึก อาจารย์แนะนำว่าอย่าเพิ่งเชื่อ แต่ให้สมาชิกทดสอบด้วยการเจาะเลือดที่ปลายนิ้ว ตรวจวัดน้ำตาลของตัวเองหลังอาหาร 2 ชั่วโมงเองดูก่อน)

ทำไมต้องเดินหลังอาหาร มีการศึกษาพบว่าคนที่เป็นเบาหวานหรือว่าที่จะเป็นเบาหวาน เมื่อหลังกินอาหารเสร็จแล้วเดินหลังอาหาร 15 นาที ระดับน้ำตาลจะน้อยกว่าคนที่กินแล้วนั่งเฉยๆ รวมทั้งมีการศึกษาเปรียบเทียบการเดินก่อนกินอาหารและเดินหลังกินอาหาร การเดินหลังกินอาหารทำให้ระดับน้ำตาลสูงน้อยกว่า เราถึงมีคำโบราณว่า เดินย่อยหลังอาหาร (มีสมาชิกถามว่าปั่นจักรยานได้ไหมออกกำลังกายเหมือนกัน การเดินผ่านการศึกษาในคนจำนวนมากมาแล้วว่า การเดินหลังอาหารสามารถช่วยลดระดับน้ำตาลได้จริง อาจารย์ให้สมาชิกทดลองปั่นจักรยานและเดินเปรียบเทียบด้วยตัวเอง โดยให้เจาะเลือดหลังอาหาร 2 ชม. สมาชิกไม่จำเป็นต้องเชื่ออาจารย์แต่ควรพิสูจน์ด้วยตัวเอง อาจารย์เน้นย้ำมากเรื่อง เราควรใช้ความรู้ที่พิสูจน์ได้ มากกว่าความรู้สึกที่คิดเอาเอง)

วิธีตรวจสอบด้วยตัวเองว่ากินแป้งเยอะเกินไปในมื้อนั้นหรือไม่? ให้เจาะเลือดหลังกินอาหารคำสุดท้าย 2 ชั่วโมง คนไม่เป็นเบาหวานตัวเลขไม่ควรเกิน 140 มก./ดล. คนเป็นเบาหวานไม่ควรเกิน 180 มก./ดล. ถ้าเกิน หมายความว่ามื้อที่ผ่านมาเรากินแป้งหรือของหวานเยอะเกินไป กินผักน้อยไป เคี้ยวเร็วเกินไป เดินน้อยเดินไป มื้อถัดไปเราควรงดของหวาน ทานผักใบเขียว เคี้ยวจนเพลิน เดินหลังอาหาร

ที่มา : จากบทความจิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า ที่พิมพ์ลงในจดหมายข่าวของชมรมเบาหวาน รพ.จุฬาลงกรณ์ ฉบับที่ 163 เดือนพฤษภาคม 2561

ลักข์ฟังมาเล่า : “การดูแลข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ”

จิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า

วิทยากรบรรยายในงานเสวนาของชมรมฯ เดือนมีนาคม 2561  อ.นพ.สีหธัช งามอุโฆษ

เรื่อง     “การดูแลข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ”

การดูแลข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ อันที่จริงไม่ต้องบอกว่าผู้สูงอายุก็ได้ เพราะถ้ายังไม่สูงอายุข้อเข่าก็ยังไม่เสื่อม ข้อเข่าเสื่อมคือ การเสื่อมสภาพของข้อเข่าของร่างกาย

ข้อเข่าที่ดี ต้องมีคุณสมบัติ

  1. งอได้ ขยับได้ดี นั่งยองๆ ได้ เคลื่อนไหวได้ดี
  2. ไม่รู้สึกปวด
  3. ข้อเข่ามีความมั่นคง แต่ละก้าวที่เดินมีความมั่นคง มั่นใจ ไม่ล้ม

ข้อเข่าเสื่อม จะมีอาการใดหนึ่งต่อไปนี้ หรือหลายอย่างรวมกัน

  1. ข้อเข่าขัดๆ ฝืดๆ ขยับยาก โดยเฉพาะในช่วงเช้า หรือช่วงที่ต้องอยู่กับที่นานๆ เมื่อขยับแล้วรู้สึกติดขัด
  2. ขยับแล้วมีเสียง ซึ่งส่วนใหญ่ไม่ใช่ปัญหาข้อเข่าเสื่อม
  3. มีความรู้สึกปวด ซึ่งมักเป็นอาการที่ทำให้รู้สึกทนไม่ได้ต้องมาหาหมอ
  4. ลักษณะผิดไปจากเดิม เข่าบวม ใหญ่ขึ้น โก่ง งอ เหยียดได้ไม่สุด

ข้อเข่าของคนเราประกอบไปด้วย กระดูกต้นขา 1 กระดูกหน้าแข้ง 1 ลูกสะบ้า 1 กระดูกอ่อนหรือผิวข้อที่เคลือบกระดูก (ทำให้ข้อเคลื่อนไหวได้อย่างลื่นไหล ปัญหาของข้อเสื่อมจริงๆ ไม่ใช่ความผิดปกติของกระดูก แต่เป็นความผิดปกติของตัวกระดูกอ่อน ที่กระดูกอ่อนมีความสึกหรอหรือถูกทำลายไปทำให้การเคลื่อนไหวจึงเริ่มติดขัด เมื่อกระดูกอ่อนสึกหรอไปมากๆ จนทำให้กระดูกขบกันก็จะทำให้รู้สึกเจ็บ) เส้นเอ็น และหมอนรองข้อ

ลักษณะของข้อเข่าเสื่อม

ลักษณะของคนเข่าเสื่อมมี 2 ลักษณะ คือ ขาโก่งมีลักษณะปลายเท้าชิดเข่าไม่ชิด เกิดจากการที่กระดูกอ่อนด้านในสึกทำให้ถ่ายน้ำหนักไปอีกข้าง ขาจึงโก่งออกมากขึ้นเรื่อยๆ และ ขาเกมีลักษณะเข่าชนกันปลายเท้าแยกออก เพราะฉะนั้นเมื่อมีอาการให้รีบมาหาหมอให้เร็วที่สุดอย่าอดทนรอจนมีลักษณะมากขึ้น รุนแรงมากขึ้น รักษายากขึ้น

ผลของข้อเข่าเสื่อม

  1. ปวดเข่าเวลาเดินหรือลงน้ำหนัก
  2. ผู้ป่วยไม่สามารถเคลื่อนไหวได้เต็มที่
  3. ไม่สามารถออกกำลังกายหรือเล่นกีฬาได้ เมื่อการเคลื่อนไหวทำได้ยากขึ้น จะส่งผลทำให้สุขภาพโดยรวมลดถอยลง จนทำให้โรคประจำตัวต่างๆ ที่มีกำเริบขึ้นมาได้ มีโอกาสเสียชีวิตได้

ชนิดของข้อเข่าเสื่อม

  1. ข้อเสื่อมแบบปฐมภูมิ เกิดขึ้นโดยไม่มีความผิดปกติหรือโรคต่างๆ ในข้อเข่านั้นมาก่อน

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคข้อเข่าเสื่อม

  • อายุมาก
  • น้ำหนักมาก (อ้วน)
  • ใช้งานมาก เช่น จากการทำงานหนักแบกหาม หรือเล่นกีฬาหนัก วิ่งเร็ว กระโดดแรง
  • กรรมพันธุ์
  1. ข้อเสื่อมแบบทุติยภูมิ เกิดขึ้นตามหลังความผิดปกติในข้ออื่นๆ เช่น โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ กระดูกหัก มักเกิดขึ้นในคนอายุน้อย

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคข้อเข่าเสื่อม

  • เคยเกิดอุบัติเหตุมาก่อน จนทำให้กระดูกหักเข้าข้อ, เอ็นเข่าขาด
  • กระดูกอ่อนถูกทำลายจากโรคอื่น เช่น ข้ออักเสบรูมาตอยด์, SLE มีการติดเชื้อในข้อ โรคฮีโมฟีเลีย

การป้องกันข้อเข่าเสื่อม

  1. ไม่เล่นกีฬาหักโหมโดยไม่จำเป็น ถ้าเป็นนักกีฬาอาชีพอาจจะมีความจำเป็น แต่ถ้าเป็นการเล่นกีฬาเพื่อออกกำลังกายไม่ควรหักโหมจนบาดเจ็บ
  2. ควบคุมน้ำหนักตัว ไม่ให้เกินค่าดัชนีมวลกายปกติ
  3. ไม่ใช้งานหนัก ถ้าเป็นการทำงานโดยอาชีพอาจจะหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ถ้าไม่ใช่งาน หลีกเลี่ยงได้ก็ควรหลีกเลี่ยง
  4. ไม่แก่ไม่เฒ่าไม่เจ็บไม่ป่วย ซึ่งในความเป็นจริงแล้วไม่มีใครห้ามกฎทางธรรมชาติได้

การปฏิบัติตัวของผู้ป่วยเข่าเสื่อม

  1. ควบคุมน้ำหนักตัว เพียงเริ่มต้นลดน้ำหนักตัวลงเพียง 5% ก็สามารถช่วยลดอาการปวดลงได้จนรู้สึกได้ชัดเจน
  2. ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม ไม่หักโหมจนเกิดการบาดเจ็บ
  3. หลีกเลี่ยงท่าทางที่ทำให้ปวดขา ไม่ว่าจะเป็นการคุกเข่า, นั่งยอง, ขึ้น-ลงบันไดมากเกินความจำเป็น
  4. ใช้ไม้เท้าช่วยเดิน ใส่สนับเข่า นั่งรถเข็น

การรักษาข้อเข่าเสื่อม

  1. การรักษาโดยการใช้ยา
  • ยาแก้ปวด พาราเซตามอลลดอาการปวดที่ไม่รุนแรงได้ดีหาได้ง่าย และยาที่มีส่วนประกอบคล้ายฝิ่น แก้ปวดได้ดี หากใช้เป็นประจำอาจติดได้
  • ยาลดการอักเสบในกลุ่มสเตียรอยด์ มีแบบฉีดและยาเม็ด และไม่ใช้สเตียรอยด์ ซึ่งมีผลข้างเคียงไม่ควรใช้บ่อยและควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์ แต่หากกินเป็นระยะเวลานานโดยไม่อยู่ในการดูแลของแพทย์จะมีผลข้างเคียง เช่น ปวดท้อง เป็นแผลในกระเพาะไตวาย ตับวาย
  • สารโปรตีนบำรุงข้อ มีราคาสูง ใช้ได้ดีในผู้ที่มีอาการเข่าเสื่อมเล็กน้อยถึงปานกลาง ถ้าเข่าเสื่อมมากใช้ไม่ได้ผล เป็นโปรตีนสังเคราะห์ให้เหมือนโปรตีนในข้อ โปรตีน Glucosamine มีทั้งชนิดเม็ดและชนิดผงละลายน้ำได้ สามารถบรรเทาอาการปวดลงได้ ทำให้ผู้ป่วยใช้ยาแก้ปวดหรือยาลดการอักเสบในปริมาณลดลง และโปรตีนบำรุงข้อแบบฉีดนิยมเรียกกันว่าน้ำไขข้อเทียม สามารถบรรเทาอาการปวดได้ 6 เดือนถึง 1 ปี
  1. การรักษาด้วยการผ่าตัด คุณหมอจะทำการผ่าตัดข้อเข่าเสื่อมก็ต่อเมื่อการรักษาด้วยวิธีอื่นๆ ล้มเหลวแล้ว มีการผ่าตัด ตั้งแต่ผ่าตัดผ่านกล้องส่องข้อ -> ผ่าตัดจัดเรียงกระดูก -> ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (มีทั้งแบบเปลี่ยนข้อเข่าทุกส่วน และ เปลี่ยนข้อเข่าเพียงบางส่วน)

ลักข์ฟังมาเล่า : “โรคร้ายแห่งการพอกพูนสะสม”

จิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า

วิทยากรบรรยายในงานเสวนาของชมรมฯ เดือนกุมภาพันธ์ 2561 ผศ.นพ.สมเกียรติ แสงวัฒนโรจน์

เรื่อง     “โรคร้ายแห่งการพอกพูนสะสม”

“โรคร้ายแห่งการพอกพูนสะสม” โดยผศ.นพ.สมเกียรติ แสงวัฒนโรจน์

โรคร้ายแห่งการพอกพูนสะสมเป็นชื่อหนังสือที่อาจารย์เขียนให้กับมูลนิธิหมอชาวบ้านเมื่อสิบกว่าปีก่อน เพราะตอนนั้นยังไม่มีชื่อเรียกของ NCD (Non-Communicable Diseases) ซึ่งในปัจจุบันเรียกว่า โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง

โรค NCD หรือโรคไม่ติดต่อเรื้อรังได้แก่ โรคเบาหวาน เกิดจากการสะสมพอกพูนน้ำตาล โรคความดันเกิดจากการสะสมความเค็ม เกลือโซเดียม สะสมน้ำหนัก สะสมความเครียด โรคไขมันเกิดจากการสะสมตอเรสเตอรอลถ้ามีมากไปทำให้หลอดเลือดเราตีบ บุหรี่สะสมสารก่อมะเร็ง ทั้งมะเร็งปอด มะเร็งลำไส้ มะเร็งเต้านม อ้วนพีมีพุงเกิดจากสะสมแป้ง น้ำตาล ไขมัน กินมากไปใช้ไม่หมดทำให้สะสมอยู่ที่พุง ทำให้พุงใหญ่ และสะสมที่ตับ ทำให้ไขมันพอกตับ อัมพาตเกิดจากการสะสมในหลอดเลือดสมอง  ทำให้เกิดภาวะหลอดเลือดตีบจนตนจนแตกและตาย หลอดเลือดหัวใจพอกพูนไขมัน ทำให้หลอดเลือดตีบและตัน หัวใจขาดเลือด กล้ามเนื้อหัวใจตาย หัวใจเต้นผิดจังหวะ หมดสติ เสียชีวิตได้ มะเร็งเกิดจากการพอกพูนสารพิษ จนทำให้ภูมิคุ้มกันในร่างกายเราบกพร่อง ภูมิต้านทานเก็บกินเซลมะเร็งไม่ไหว โรคปอดเรื้อรังเกิดจากการสะสมสารพิษในปอด ซึ่งโรค NCD เหล่านี้เป็นโรคที่ป้องกันได้ทั้งสิ้น

สาเหตุการตายของคนไทย 3 สาเหตุหลักคือ 1. อุบัติเหตุ ที่เกิดจากการประมาทขาดสติในการขับขี่ยวดยานพาหนะ 2. ติดเชื้อ HIV จากการมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ปลอดภัย 3. จากโรค NCD เบาหวาน ไขมัน ความดัน

และสาเหตุที่ทำให้คนไทยตายเยอะที่สุดคือ จากโรคร้านแห่งการพอกพูนสะสม! หรือ โรค NCD หรือ โรคติดต่อไม่เรื้อรังคือ เบาหวาน ความดันฯ ไขมัน บุหรี่ อ้วนพีมีพุง อัมพาต หลอดเลือดหัวใจ มะเร็ง โรคปอดเรื้อรัง เป็นตัวเลขสูงถึง 71% เรียกว่าทุกๆ 6 นาที มีคนตายด้วยโรค NCD 4 คน!

ยุค Thailand 4.0 คืออะไร? เป็นการแบ่งยุคตามอุตสาหกรรม อย่าง Thailand 1.0 คือ การใช้วัวควายทำไร่ทำนา ไม่มีไฟฟ้าใช้ Thailand 2.0 มีไฟฟ้าใช้ มีเครื่องมือที่ต้องใช้ไฟฟ้า Thailand 3.0 ยุคดิจิตัลที่มีเครื่องมือที่มีตัวเลข Thailand 4.0 คือการเอาทั้งหมดมารวมกันโดยมีอินเตอร์เน็ตเป็นตัวเชื่อมทำให้โลกไม่มีพรมแดนอีกต่อไปแล้ว ซึ่งประเทศไทยก็คือ ยุคที่เราใช้อินเตอร์เน็ตแม้กระทั่งในเรื่องการดูแลสุขภาพด้วย ถ้าเราอยากอยู่ในยุค 4.0 ราต้องเข้าถึงอินเตอร์เน็ตให้ได้ด้วย

NCD 1.0 คือ การรักษา เมื่อเราเจ็บป่วยเราก็ไปหาหมอเพื่อทำให้เราหายป่วย โดยการรักษษามีจุดประสงค์เพื่อหายป่วยไว NCD 2.0 การรักษาเพียงเพื่อหายป่วยไวนั้นไม่พอ การรักษาจะต้องเป็นไปเพื่อรักษาแล้วให้กลับมาดีเหมือนเดิม NCD 3.0 คือการป้องกัน ไม่ให้กลับมาป่วย NCD 4.0 คือเมื่อเราเจ็บป่วยแล้ว สิ่งที่เราทุกคนต้องการคือ หายป่วยไว รักษาให้เหมือนเดิม ไม่อยากพิการ ไม่อยากกลับมาป่วยอีก และไม่เพิ่มโรค  ซึ่งทั้ง 4 อย่างนี้ คุณหมอทำได้เพียงรักษาให้หายได้ ช่วยฟื้นฟูให้เหมือนเดิมได้เพียงบางส่วนอีกส่วนคือคนไข้ต้องทำเอง แต่การจะไม่ให้กลับมาป่วยอีก

และไม่เพิ่มโรคนั้น หมอทำให้ไม่ได้ คนไข้ต้องทำด้วยตัวเองทั้งหมด เพราะไม่มีใครทำแทนได้ คุมเบาหวานแทนไม่ได้ คุมไขมัน ความเครียดแทนกันไม่ได้สักอย่างเลย

โรคที่ทำให้คนไทยตายอันดับหนึ่งคือ โรคหลอดเลือดหัวใจ (หัวใจขาดเลือด กล้ามเนื้อหัวใจตีบ กล้ามเนื้อหัวใจตาย) อันดับสามคือ โรคหลอดเลือดสมอง (อัมพฤกษ์ อัมพาต) อันดับสิบคือ โรคเบาหวาน แต่ก็ถือว่าสาเหตุการตายอันดับ 1 และ 3 ของคนไทยเกี่ยวข้องกับความดันโลหิตสูง เบาหวาน (อ้วนลงพุง) หุหรี่-เหล้า แต่ไม่ว่าจะอย่างไรก็ตามเป็นโรคเบาหวานแล้วต้องรักษาตัวเองไม่ให้เป็นความดัน หรือถ้าเป็นเบาหวานและความดันแล้ว ต้องรักษาไม่ให้เป็นโรคไขมันสูงเพิ่ม เป็นโรคเดียวหรือไม่เป็นโรคเลยดีกว่าการมีหลายๆ โรค

โรคที่เป็นสาเหตุการตายอันดับหนึ่งของชาวโลกคือ โรคความดันโลหิตสูง อันดับสองคือบุหรี่ สูบ/ดมควันบุหรี่อันดับสามคือ อาหาร-กินผลไม้น้อย อันดับสี่คือ อ้วน ดัชนีมวลกายสูง อันดับห้าคือ อาหาร-น้ำตาลในเลือดสูง (โรคเบาหวาน) ยิ่งมีโรคเยอะ โอกาสตายยิ่งสูงเพราะฉะนั้นต้องพยายามดูแลรักษาและป้องกันตัวเอง

คนเป็นเบาหวานมีโอกาสเป็นมะเร็งสูงกว่าคนไม่เป็นโรคเบาหวาน เพราะถ้าคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี ภูมิคุ้มกันจะไม่ดี เมื่อภูมิคุ้มกันไม่ดีจะทำให้มีโอกาสเกิดมะเร็งได้ เราจึงควรคุมน้ำตาลให้ดี งานวิจัยของประเทศไต้หวันจากการติดตามคนที่เป็นมะเร็งจำนวน 400,000 คน ซึ่งพบว่าการตายจากมะเร็งสืบเนื่องมาจากพฤติกรรมและโรคเรื้อรัง (NCD) ซึ่งสรุปได้ว่ามาจาก 2 อ. อาหารคือกินผักและผลไม้น้อยเกินไป ทำให้เพิ่มโอกาสเกิดมะเร็ง 8.8% อิริยาบถ ไม่เคลื่อนไหวออกแรง เพิ่มโอกาส 12.3% 2 ส. สูบ/ดมบุหรี่ เพิ่มโอกาสเป็นมะเร็ง 18.6% สุรา เพิ่มโอกาสเป็นมะเร็ง 5.7% น้ำหนักตัวเกิน เพิ่มโอกาสเป็นมะเร็ง 1.9% และ ความดันโลหิตสูง เพิ่มโอกาสเป็นมะเร็ง 12.2%

อาจารย์ได้นำแบบทดสอบประเมินตัวเองมาให้ทุกคนทำ

แบบทดสอบ ที่อาจารย์นำมาให้สมาชิกทำ พร้อมอธิบาย

คะแนนยิ่งสูง ยิ่งมีโอกาสเป็นมะเร็งมาก จากค่าคะแนนไขมัน อาจารย์ได้อธิบายว่าในการดูแลตัวเองทุกตัวเลขควรอยู่ในความพอดีคือดีที่สุด ค่าที่สูงไปก็ไม่ดี ค่าที่ต่ำไปก็ไม่ดี หลังจากอธิบายจบ สมาชิกหลายท่านประทับใจในความรู้ที่อาจารย์นำมาถ่ายทอดและขอให้มาบรรยายอีก

อาจารย์รับปากแล้วว่าจะกลับมาพบกับสมาชิกชมรมเบาหวานอีกครั้งในวันจันทร์ที่ 23 เมษายน 2561 ในหัวข้อ “ตัวเลขหยุดโรค” และอาจารย์จะมาสอนการใช้โทรศัพท์มือถือกับแอพพลิเคชั่นเช่น การนับก้าวเดินผ่านโทรศัพท์มือถือ ให้สมกับ Thailand 4.0 เพื่อให้สมาชิกดูแลตัวเองได้ง่ายขึ้นอีกด้วย!

ที่มา : จากบทความจิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า ที่พิมพ์ลงในจดหมายข่าวของชมรมเบาหวาน รพ.จุฬาลงกรณ์ ฉบับที่ 161 เดือนมีนาคม 2561