ลักข์ฟังมาเล่า : “การดูแลข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ”

จิบกาแฟยามสาย สไตล์ลักข์เล่า

วิทยากรบรรยายในงานเสวนาของชมรมฯ เดือนมีนาคม 2561  อ.นพ.สีหธัช งามอุโฆษ

เรื่อง     “การดูแลข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ”

การดูแลข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ อันที่จริงไม่ต้องบอกว่าผู้สูงอายุก็ได้ เพราะถ้ายังไม่สูงอายุข้อเข่าก็ยังไม่เสื่อม ข้อเข่าเสื่อมคือ การเสื่อมสภาพของข้อเข่าของร่างกาย

ข้อเข่าที่ดี ต้องมีคุณสมบัติ

  1. งอได้ ขยับได้ดี นั่งยองๆ ได้ เคลื่อนไหวได้ดี
  2. ไม่รู้สึกปวด
  3. ข้อเข่ามีความมั่นคง แต่ละก้าวที่เดินมีความมั่นคง มั่นใจ ไม่ล้ม

ข้อเข่าเสื่อม จะมีอาการใดหนึ่งต่อไปนี้ หรือหลายอย่างรวมกัน

  1. ข้อเข่าขัดๆ ฝืดๆ ขยับยาก โดยเฉพาะในช่วงเช้า หรือช่วงที่ต้องอยู่กับที่นานๆ เมื่อขยับแล้วรู้สึกติดขัด
  2. ขยับแล้วมีเสียง ซึ่งส่วนใหญ่ไม่ใช่ปัญหาข้อเข่าเสื่อม
  3. มีความรู้สึกปวด ซึ่งมักเป็นอาการที่ทำให้รู้สึกทนไม่ได้ต้องมาหาหมอ
  4. ลักษณะผิดไปจากเดิม เข่าบวม ใหญ่ขึ้น โก่ง งอ เหยียดได้ไม่สุด

ข้อเข่าของคนเราประกอบไปด้วย กระดูกต้นขา 1 กระดูกหน้าแข้ง 1 ลูกสะบ้า 1 กระดูกอ่อนหรือผิวข้อที่เคลือบกระดูก (ทำให้ข้อเคลื่อนไหวได้อย่างลื่นไหล ปัญหาของข้อเสื่อมจริงๆ ไม่ใช่ความผิดปกติของกระดูก แต่เป็นความผิดปกติของตัวกระดูกอ่อน ที่กระดูกอ่อนมีความสึกหรอหรือถูกทำลายไปทำให้การเคลื่อนไหวจึงเริ่มติดขัด เมื่อกระดูกอ่อนสึกหรอไปมากๆ จนทำให้กระดูกขบกันก็จะทำให้รู้สึกเจ็บ) เส้นเอ็น และหมอนรองข้อ

ลักษณะของข้อเข่าเสื่อม

ลักษณะของคนเข่าเสื่อมมี 2 ลักษณะ คือ ขาโก่งมีลักษณะปลายเท้าชิดเข่าไม่ชิด เกิดจากการที่กระดูกอ่อนด้านในสึกทำให้ถ่ายน้ำหนักไปอีกข้าง ขาจึงโก่งออกมากขึ้นเรื่อยๆ และ ขาเกมีลักษณะเข่าชนกันปลายเท้าแยกออก เพราะฉะนั้นเมื่อมีอาการให้รีบมาหาหมอให้เร็วที่สุดอย่าอดทนรอจนมีลักษณะมากขึ้น รุนแรงมากขึ้น รักษายากขึ้น

ผลของข้อเข่าเสื่อม

  1. ปวดเข่าเวลาเดินหรือลงน้ำหนัก
  2. ผู้ป่วยไม่สามารถเคลื่อนไหวได้เต็มที่
  3. ไม่สามารถออกกำลังกายหรือเล่นกีฬาได้ เมื่อการเคลื่อนไหวทำได้ยากขึ้น จะส่งผลทำให้สุขภาพโดยรวมลดถอยลง จนทำให้โรคประจำตัวต่างๆ ที่มีกำเริบขึ้นมาได้ มีโอกาสเสียชีวิตได้

ชนิดของข้อเข่าเสื่อม

  1. ข้อเสื่อมแบบปฐมภูมิ เกิดขึ้นโดยไม่มีความผิดปกติหรือโรคต่างๆ ในข้อเข่านั้นมาก่อน

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคข้อเข่าเสื่อม

  • อายุมาก
  • น้ำหนักมาก (อ้วน)
  • ใช้งานมาก เช่น จากการทำงานหนักแบกหาม หรือเล่นกีฬาหนัก วิ่งเร็ว กระโดดแรง
  • กรรมพันธุ์
  1. ข้อเสื่อมแบบทุติยภูมิ เกิดขึ้นตามหลังความผิดปกติในข้ออื่นๆ เช่น โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ กระดูกหัก มักเกิดขึ้นในคนอายุน้อย

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคข้อเข่าเสื่อม

  • เคยเกิดอุบัติเหตุมาก่อน จนทำให้กระดูกหักเข้าข้อ, เอ็นเข่าขาด
  • กระดูกอ่อนถูกทำลายจากโรคอื่น เช่น ข้ออักเสบรูมาตอยด์, SLE มีการติดเชื้อในข้อ โรคฮีโมฟีเลีย

การป้องกันข้อเข่าเสื่อม

  1. ไม่เล่นกีฬาหักโหมโดยไม่จำเป็น ถ้าเป็นนักกีฬาอาชีพอาจจะมีความจำเป็น แต่ถ้าเป็นการเล่นกีฬาเพื่อออกกำลังกายไม่ควรหักโหมจนบาดเจ็บ
  2. ควบคุมน้ำหนักตัว ไม่ให้เกินค่าดัชนีมวลกายปกติ
  3. ไม่ใช้งานหนัก ถ้าเป็นการทำงานโดยอาชีพอาจจะหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่ถ้าไม่ใช่งาน หลีกเลี่ยงได้ก็ควรหลีกเลี่ยง
  4. ไม่แก่ไม่เฒ่าไม่เจ็บไม่ป่วย ซึ่งในความเป็นจริงแล้วไม่มีใครห้ามกฎทางธรรมชาติได้

การปฏิบัติตัวของผู้ป่วยเข่าเสื่อม

  1. ควบคุมน้ำหนักตัว เพียงเริ่มต้นลดน้ำหนักตัวลงเพียง 5% ก็สามารถช่วยลดอาการปวดลงได้จนรู้สึกได้ชัดเจน
  2. ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม ไม่หักโหมจนเกิดการบาดเจ็บ
  3. หลีกเลี่ยงท่าทางที่ทำให้ปวดขา ไม่ว่าจะเป็นการคุกเข่า, นั่งยอง, ขึ้น-ลงบันไดมากเกินความจำเป็น
  4. ใช้ไม้เท้าช่วยเดิน ใส่สนับเข่า นั่งรถเข็น

การรักษาข้อเข่าเสื่อม

  1. การรักษาโดยการใช้ยา
  • ยาแก้ปวด พาราเซตามอลลดอาการปวดที่ไม่รุนแรงได้ดีหาได้ง่าย และยาที่มีส่วนประกอบคล้ายฝิ่น แก้ปวดได้ดี หากใช้เป็นประจำอาจติดได้
  • ยาลดการอักเสบในกลุ่มสเตียรอยด์ มีแบบฉีดและยาเม็ด และไม่ใช้สเตียรอยด์ ซึ่งมีผลข้างเคียงไม่ควรใช้บ่อยและควรใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์ แต่หากกินเป็นระยะเวลานานโดยไม่อยู่ในการดูแลของแพทย์จะมีผลข้างเคียง เช่น ปวดท้อง เป็นแผลในกระเพาะไตวาย ตับวาย
  • สารโปรตีนบำรุงข้อ มีราคาสูง ใช้ได้ดีในผู้ที่มีอาการเข่าเสื่อมเล็กน้อยถึงปานกลาง ถ้าเข่าเสื่อมมากใช้ไม่ได้ผล เป็นโปรตีนสังเคราะห์ให้เหมือนโปรตีนในข้อ โปรตีน Glucosamine มีทั้งชนิดเม็ดและชนิดผงละลายน้ำได้ สามารถบรรเทาอาการปวดลงได้ ทำให้ผู้ป่วยใช้ยาแก้ปวดหรือยาลดการอักเสบในปริมาณลดลง และโปรตีนบำรุงข้อแบบฉีดนิยมเรียกกันว่าน้ำไขข้อเทียม สามารถบรรเทาอาการปวดได้ 6 เดือนถึง 1 ปี
  1. การรักษาด้วยการผ่าตัด คุณหมอจะทำการผ่าตัดข้อเข่าเสื่อมก็ต่อเมื่อการรักษาด้วยวิธีอื่นๆ ล้มเหลวแล้ว มีการผ่าตัด ตั้งแต่ผ่าตัดผ่านกล้องส่องข้อ -> ผ่าตัดจัดเรียงกระดูก -> ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม (มีทั้งแบบเปลี่ยนข้อเข่าทุกส่วน และ เปลี่ยนข้อเข่าเพียงบางส่วน)
โฆษณา

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s